Төмен қаржылық сауаттылық пен оңай және жылдам пайдаға ұмтылу — бұл адамдарға қылмыстық контингент құрылымдарына жол ашатын комбинация. Түркістан өңірінің мамандары халыққа кеңес берді.
Азаматтарды өз жинақтарын инвестициялауға ынталандыратын инвестициялық компанияның беделімен танысу керек. Депозиттерді қабылдауға уәкілетті органның лицензиясын көрсетуді сұрау қажет. Бұл айта кететін жайт, егер лицензия болмаса, онда бұл пирамидалық схема болу ықтималдығы жоғары, және өздеріңіз білетіндей, тиісті лицензиясыз мұндай ұйымдардың қызметі заңсыз болып саналады. Сондай-ақ, ешқандай жағдайда ақшаңызды несиелік келісімге отырған компанияларға салу ұсынылмайды. Ең соңында компанияның салымшылардың ақшасын қалай қабылдайтынына назар аудару керек. Егер қолма-қол ақша үшін — бұл сақ болуға себеп. Егер ақша әлдеқашан салынған болса және қаржылық пирамидамен айналыстым деп ойласаңыз, дереу құқық қорғау органдарына хабарласуы керек.
Адал азаматтардың ақшасын заңсыз алу үшін алдап-арбау тәсілдері жылдан-жылға «дамытылып жатқан өнертапқыштықтің көзі» болып бара жатқанын мойындаған жөн. Адамдардың қаржылық сауаттылығы төмен болғандықтан көліктерін, пәтерлерін «инвестициялық компанияларда» ломбардқа қояды деп есептейді мамандар. Төмен қаржылық сауаттылық пен оңай және жылдам пайдаға ұмтылу — бұл адамдарға қылмыстық контингент құрылымдарына жол ашатын комбинация.
Тағы бір назар аударатын жайт, азаматтарды еш ойланбастан жылдам инвестициялауға шақырады. Бұл әрекеттің өзі адамдарға ескерту белгісі болуы керек, өйткені біз агрессивті жарнама туралы айтып отырмыз, азаматтарға ойлануға, барлық мәліметтерді нақтылауға уақыт берілмейді.
Қазақстанда үкімет пен құзырлы органдар бұл заңсыз схемалармен күресу үшін қатаң шаралар қабылдауда.
Заңнамалық шаралар. Қазақстанда қаржылық пирамидалардың әрекетіне жол бермеу үшін қатаң заңнамалық шаралар қабылдануда. 2017 жылы пирамидалық схемаларды құру және оған қатысу жауапкершілігін күшейткен «Қаржы пирамидалары туралы» заң күшіне енді. Заң қаржылық алаяқтықпен айналысқан адамдарды қылмыстық қудалау мен жазалауды қарастырады. Қаржы пирамидасын бір адам басқара алмайтыны анық. Сондықтан, әдетте, қаржылық пирамидаларды жасаушылардың сыбайластары, агенттері, орындаушылары болады, тиісінше «адамдар тобының қылмыс жасауы» 2-бөлігі бойынша үш жылдан жетіге дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру түріндегі жауапкершілік көзделген. Егер iс материалдарында қылмыстық топтың болғаны анықталса және iрi мөлшерде зиян келтiрiлсе, мүлкi тәркіленіп, бес жылдан он екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру түріндегі жаза тағайындалады. Осы жерде айта кететін жайт, төтенше шара – 10 жыл бас бостандығынан айыру – 12 жылға дейін ұлғайтылды.
Бақылау мен реттеуді күшейту. Қазақстанда қаржы пирамидаларының алдын алу мақсатында қаржы секторын бақылау мен реттеу күшейтілуде. Қазақстан Ұлттық Банкі мен Қаржы мониторингі агенттігі қаржы ұйымдарының қызметін бақылау және реттеу, сондай-ақ халықтың қаржылық сауаттылығын арттыру бойынша ақпараттық науқандарды өткізу бойынша белсенді жұмыс жүргізуде.
Халықаралық ынтымақтастықты кеңейту. Қазақстан қаржы пирамидаларымен күресте басқа елдермен және халықаралық ұйымдармен белсенді ынтымақтастықта. Халықаралық ынтымақтастық аясында заңсыз қаржылық схемалар туралы ақпарат алмасып, олардың қызметін тоқтату бойынша іс-әрекеттер үйлестіріледі.
Халықты ағарту. Қаржы пирамидаларымен күресудің маңызды шараларының бірі – халықты ағарту. Қазақстанда қаржылық сауаттылықты арттыруға және пирамидалық схемаларға қатысудың тәуекелдері туралы ескертуге бағытталған ақпараттық науқандар, семинарлар мен тренингтер өткізіледі. Азаматтарға қаржылық пирамидалардың белгілері мен қауіптілігі, сондай-ақ қаржы ұйымдарының заңдылығын тексеру жолдары туралы ақпараттар тұрақты түрде жеткізіліп тұрады. Халықтың қаржылық сауаттылығын арттыру тек мемлекеттің міндеті емес, қоғам, сарапшылар қауымдастығының күш-жігерін біріктіру маңызды.
Қазақстан заңгерлер одағының сарапшысы Серік Беркамалов заңды қатайтудың өзі мәселені шешпейді деп есептейді: «Бұл жерде алдын алу мәселесі маңыздырақ. Дәл сол сияқты алаяқтық, қаржылық пирамидаларға қатысты да онымен күресудің ең маңызды әдісі – түсіндіру, халықтың қаржылық сауаттылығын арттыру, дұрыс жаппай түсіндіру жұмыстарын жүргізу. Бұл шараға заң консультанттары да белсенді түрде қатысуы керек. Иә, бір жағынан шара ретінде жауапкершілікті күшейту орынды. Бірақ бұл жерде заң шығарушы бұқаралық ақпарат құралдарының ықпалымен, қоғам наразылығымен заңнаманы қатайтуды көбірек шешеді. Яғни іс жүзінде бұл шара қылмыс санының төмендеуіне әсер ете алмайды», — деп атап өтті заңгер.