Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың елдің заң шығарушы жүйесін қайта қарап, бір палаталы Парламентке өту жөніндегі бастамасы – қоғамда кең талқыланып жатқан маңызды саяси реформа. Бұл ұсынысты дер кезінде көтерілген, ұлттық мүддеге негізделген бастама деп толық қолдаймын.
Өйткені бұл шешім елдегі саяси трансформациялардың уақыт пен даму логикасынан туындап отыр. Тек құрылымдық емес, мазмұндық өзгерістерге бағытталған бастама – еліміздің демократиялық дамуы жолындағы келесі маңызды қадам.
Бірлік, ықшамдық және тиімділік
Қазіргі таңда Қазақстанда екі палаталы Парламент жұмыс істейді: Мәжіліс және Сенат. Бұл жүйе ел тәуелсіздігінің алғашқы жылдарында саяси тұрақтылықты сақтау үшін қажет болды. Бірақ уақыт өте келе, қос палатаның арасындағы функциялық шекаралар көмескіленіп, кейбір мәселелерде артық бюрократия мен шығынға алып келгені жасырын емес.
Бір палаталы жүйе – бұл заң шығарушы билікті:
-
жеңілдету,
-
қоғамға жақындату,
-
артық тосқауылдар мен формалдылықтардан арылту деген сөз.
Ондай жүйеде шешім қабылдау жылдамдайды, қоғаммен кері байланыс күшейеді, және депутаттық жауапкершілік артады.
Президент реформасы: саяси стильдің үлгісі
Мемлекет басшысы бұл бастаманы үкім емес, ұсыныс ретінде ортаға салды. Бұл – Тоқаевтың саяси мәдениетіне тән ерекшелік. Жүйені күшпен емес, қоғаммен ақылдаса отырып өзгерту – бұл нағыз жауапты реформаторлық ұстаным.
Президент асығыс шешім қабылдамай, қоғамға ойлануға уақыт беріп, пікірталас алаңын ашып, азаматтардың көзқарасын ескере отырып әрекет етуде. Мұндай ашық тәсіл – билік пен қоғам арасындағы сенімді нығайтудың ең тиімді жолы.
Ең маңыздысы – бұл бастаманың соңғы шешімін халықтың өзі береді. Президенттің айтуынша, мұндай ауқымды реформаны тек референдум арқылы жүзеге асыру қажет. Бұл – халықтың еркін білдіретін тікелей демократия құралы.
Егер қоғам бұл ұсынысты қолдаса, Қазақстан:
-
ықшам,
-
тиімді,
-
мобильді,
-
есеп беретін заң шығарушы жүйеге ие болмақ.
Ондай Парламент формалдылық үшін емес, нақты халық мүддесі үшін жұмыс істейтін органға айналады.
Бір палаталы Парламент:
-
қоғам сұранысына жедел жауап бере алатын,
-
артық құрылымдардан арылған,
-
шығынды азайтатын,
-
заңнамалық процесті жеделдететін жүйе қалыптастырады.
Сонымен қатар, депутаттардың жауапкершілігі артып, олардың қоғаммен байланысы күшейеді, себебі енді саяси салмақ бір орталықта шоғырланады.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасы – саяси эволюцияның қисынды жалғасы. Бұл ұсыныс қоғамды жаңғыртудың жаңа кезеңін ашып, Қазақстанды ықшам, әділетті, серпінді саяси жүйеге қарай жетелейді.
Кез келген құрылым елдің болашағына жұмыс істеуі керек. Егер бір палаталы Парламент – тиімділік пен халық мүддесінің түйіскен нүктесі болса, оны іске асыру – уақыт талабы.