2025 жылғы 11 қазанда өткен Түркі мемлекеттері ұйымының (ТМҰ) XII саммиті – қазіргі геосаяси ахуал мен аймақтық интеграция үдерісінде ерекше орын алатын маңызды саяси оқиға болды. Саммитке қатысқан Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев түркі елдерінің ынтымақтастығын жаңа деңгейге көтеруге бағытталған бірқатар бастамаларды ұсынды. Соның ішінде, ерекше назар аудартқаны — «Түркі мемлекеттері ұйымы+» форматындағы жаңа идеяны қолдауы болды.
Түркі халықтарының ортақ тарихи тамыры – қазіргі бірліктің негізі
Президент Тоқаев сөз басында түркі халықтарының тарихи бірлігі мен мәдени жақындығына тоқталды. Мемлекет басшысы түркі елдері арасындағы терең тамырлы байланыс – бүгінгі интеграциялық бастамаларға негіз болатын басты фактор екенін атап өтті. Оның айтуынша:
«Түбі бір түркі жұртының тарихы – тамырлас, халықтарымызға ортақ сан ғасырлық шежіреміз бар. Мұның бәрі – берекелі бірлігіміз бен мәңгілік ынтымағымыздың алтын арқауы».
Осы орайда, жуырда алғаш рет аталып өткен «Түркі халықтарының ынтымақтастық күні» мерекесі де бірлікті бекемдеуге бағытталған маңызды қадам ретінде бағаланды.
Ұйымның қазіргі рөлі және оның беделі
Қазіргі таңда Түркі мемлекеттері ұйымы тек мәдени байланыстармен шектелмей, саяси, экономикалық және қауіпсіздік бағыттарында да ықпалды аймақтық құрылымға айналып келеді. Президент Тоқаевтың пікірінше, бұл ұйым «достас халықтардың басын қосқан мәртебелі әрі беделді құрылым» болып отыр.
Сондай-ақ, Қазақстан Қырғызстанның ұйымға былтырғы төрағалығын жоғары бағалап, төрағалықты Әзербайжанға беру арқылы ұйым жұмысы жаңа серпін алатынына сенім білдірді.
Геосаяси ахуал және бейбіт бастамалар
Президент Тоқаев жаһандық қауіпсіздік жүйесінің қазіргі жағдайын «аса күрделі» деп бағалады. Қақтығыстар мен геосаяси шиеленістер әлем елдеріне тікелей әсер етіп жатқан кезеңде, бейбіт бастамалар мен тұрақтылықты нығайту — басты міндет.
Осы тұрғыда Әзербайжан мен Армения арасындағы Бейбітшілік декларациясы ерекше назар аудартты. Қазақстан Президенті бұл тарихи келісімді тұрақтылық пен даму жолындағы маңызды қадам ретінде атап өтті:
«Бұл – тұрақтылық пен экономикалық өрлеуге жол ашатын тарихи мәміле болды».
«ТМҰ+» форматы: серіктестік кеңістігін кеңейту
Президент Тоқаевтың баяндамасындағы ең маңызды бастамалардың бірі – «Түркі мемлекеттері ұйымы+» форматын құру идеясы. Бұл формат ұйымның серіктестік шеңберін кеңейтіп, оған мүдделі өзге елдердің қосылуына мүмкіндік береді.
«Бірқатар ел біздің Ұйымға ерекше қызығушылық танытуда. Бұл ретте Қазақстан ынтымақтастық аясын кеңейтуге бағытталған «Түркі мемлекеттері ұйымы+» форматын құру идеясын қолдайды», – деді Президент.
Мұндай формат ТМҰ-ның халықаралық беделін арттырып қана қоймай, оның жаһандық деңгейдегі ықпалын күшейтеді. Бұл – түркі мемлекеттерінің экономикалық, технологиялық және гуманитарлық бағыттарда жаңа серіктестермен жұмыс істеуіне жол ашады.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың Түркі мемлекеттері ұйымы саммитіндегі сөзі – Қазақстанның сыртқы саясаттағы белсенді, серіктестікке ашық және көпвекторлы бағытын айқындайтын маңызды қадам. Түркі халықтарының бірлігі мен ынтымағы – тек тарихи құндылық емес, сонымен қатар қазіргі әлемдік өзгерістер аясында өзара қолдау мен тұрақтылықтың кепілі.
«ТМҰ+» форматы — бұл түркі елдерінің жаһандық аренадағы беделін арттырып, көпжақты диалог пен әріптестіктің жаңа кезеңіне жол ашады.